વિશ્વ બાળ મજૂરી વિરોધી દિવસ 2026: હજુ પણ 13.8 કરોડ બાળકો મજૂરીમાં, વૈશ્વિક સ્તરે ચિંતા યથાવત 

                    

 12 જૂન: દર વર્ષે 12 જૂનના રોજ સમગ્ર વિશ્વમાં વિશ્વ બાળ મજૂરી વિરોધી દિવસ (World Day Against Child Labour) ઉજવવામાં આવે છે. આ દિવસનો હેતુ બાળ મજૂરી સામે જાગૃતિ લાવવાનો અને દરેક બાળકને શિક્ષણ, સુરક્ષા અને સ્વસ્થ બાળપણનો અધિકાર મળે તે સુનિશ્ચિત કરવાનો છે. 

2026ની થીમ શું છે? : આ વર્ષે International Labour Organization દ્વારા "Red Card to Child Labour: Fair Play for Children, Decent Work for Adults" થીમ જાહેર કરવામાં આવી છે. આ અભિયાન દ્વારા બાળ મજૂરી સામે કડક કાર્યવાહી, ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ અને પરિવારો માટે સન્માનજનક રોજગારી પર ભાર મૂકવામાં આવ્યો છે. 

 હજુ પણ કરોડો બાળકો મજૂરી કરવા મજબૂર : ILO અને UNICEF ના તાજેતરના આંકડા મુજબ વિશ્વભરમાં અંદાજે 13.8 કરોડ (138 મિલિયન) બાળકો બાળ મજૂરીમાં સંકળાયેલા છે, જેમાંથી લગભગ 5.4 કરોડ બાળકો જોખમી કામોમાં કાર્યરત છે. જોકે છેલ્લા કેટલાક વર્ષોમાં આ સંખ્યા ઘટી છે, તેમ છતાં વૈશ્વિક લક્ષ્ય હાંસલ કરવા માટેની ગતિ હજુ ધીમી ગણાય છે. 

બાળ મજૂરીના મુખ્ય કારણો :-

(1) ગરીબી અને બેરોજગારી

 (2) શિક્ષણની અછત

(3) સામાજિક અસમાનતા

(4) બાળ અધિકારો અંગે અજ્ઞાનતા

(5) સસ્તા શ્રમની માંગ

નિષ્ણાતોના મતે, જ્યાં સુધી પરિવારોને પૂરતી આવક અને બાળકોને ગુણવત્તાયુક્ત શિક્ષણ નહીં મળે ત્યાં સુધી બાળ મજૂરી સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરવી મુશ્કેલ રહેશે. 

ભારતમાં કાયદાકીય જોગવાઈ : ભારતમાં 14 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને રોજગારમાં રાખવા સામે કડક કાયદાકીય જોગવાઈઓ કરવામાં આવી છે. ઉપરાંત, 14 થી 18 વર્ષની વયના કિશોરોને જોખમી ઉદ્યોગોમાં કામે રાખવું પણ પ્રતિબંધિત છે.


સમાજની જવાબદારી : બાળ મજૂરી સામે લડત માત્ર સરકારની જવાબદારી નથી. સમાજ, ઉદ્યોગો, શિક્ષણ સંસ્થાઓ અને સામાન્ય નાગરિકોએ પણ સક્રિય ભૂમિકા ભજવવી જરૂરી છે. જો ક્યાંય બાળ મજૂરી જોવા મળે તો સંબંધિત તંત્રને જાણ કરવી જોઈએ.

નિષ્કર્ષ : દરેક બાળકને શિક્ષણ, રમતગમત અને સુરક્ષિત બાળપણનો અધિકાર છે. બાળ મજૂરી માત્ર કાયદાકીય નહીં પરંતુ માનવતાનો પણ મુદ્દો છે. વિશ્વ બાળ મજૂરી વિરોધી દિવસ એ સંકલ્પ લેવાનો દિવસ છે કે કોઈપણ બાળકના હાથમાં મજૂરીના સાધનો નહીં, પરંતુ પુસ્તકો અને સપનાઓ હોવા જોઈએ. 


*આ માહિતી અમારા વિશ્વાસનીય સ્ત્રોત પાસેથી એકઠી કરી અમે જન જાગૃતિ ના ભાગરૂપે પ્રસ્તુત કરવામાં આવેલ છે


લેખક : દિનેશ બી જાખેસરા (પત્રકાર) વાવ થરાદ મીડિયા